| |  | |
 | | | |
Wśród Janów Nepomucenów - wizerunki
św. Jana Nepomucena w gminie Lipnica Murowana |
Święty Jan Nepomucen ma
miejsce szczególne wśród świętych goszczących jako figury bądź obrazy w
przydrożnych kapliczkach. Jest bowiem jednym ze świętych, których
Kościół Katolicki określa mianem „Święci wspomożyciele”. Wstawiennictwo
tych świętych Kościół uważa za wyjątkowo skuteczne, szczególnie dotyczy
to chorób. W większości przypadków żyli na przełomie III i IV w. w
okresie panowania cesarza Dioklecjana, czyli w czasach szczególnego
prześladowania chrześcijan. Ich kult rozpowszechnił się w XIV w. w
czasach morowego powietrza grasującego w Europie. Modlono się wówczas do
tych świętych męczenników o wspomożenie w obliczu śmierci, modlono się
skutecznie.
Św. Jan Nepomucen pełni rolę patrona dobrej spowiedzi i
spowiedników, dobrej sławy, czczony też jest jako patron śmierci przez
utopienie, opiekun mostów, rozdroży, pomaga podczas powodzi, chroni
przed gradobiciem. Z tego właśnie powodu figury przedstawiające jego
postać, często można spotkać na drogach lub przy mostach. Mając to na
uwadze nazywany bywa również Janem od Wody. Wizerunki św. Jana
Nepomucena są jednymi z najczęściej występujących w gminie Lipnica
Murowana, z tego też tytułu warto przedstawić krótki zarys jego
doczesnej postaci. Święty Jan Nepomucen przedstawiany jest jako kapłan w
białej komży i birecie, z krzyżem w ręku, czasem książką, a głowę jego
otacza aureola utworzona z 5-ciu gwiazd. To najczęściej powtarzające się
atrybuty, po których rozpoznać można Świętego. Jan Nepomucen - naprawdę
nazywał się Jan Welflin. Jego przydomek wziął się od nazwy miejscowości
Pomuk na Morawach (Czechy), w której ok. 1348 roku przyszedł na świat. W
następnych latach dobudowano do Pomuka przedmieście, które nazywano
właśnie Nepomukiem. Pierwsza pewna wiadomość o Janie Nepomucenie
pochodzi z roku 1370, pełnił wówczas funkcję notariusza w kurii
biskupiej w Pradze. 10 lat później otrzymał święcenia kapłańskie i
został kanonikiem kapituły katedry św. Wita w Pradze oraz proboszczem
praskiej parafii św. Galla. Bywał zapraszany na dwór królewski,
rozstrzygał spory i udzielał spowiedzi. Według przekazów, Nepomucen
poniósł śmierć, gdyż odmówił zdradzenia tajemnicy spowiedzi żony
panującego wówczas króla Wacława IV. Król przypuszczał, że królowa
okłamuje go lub nie jest mu wierna. Pomimo tortur, Święty nie zdradził
jednak tajemnicy spowiedzi. Zrzucono go z mostu Karola, to
pi się w Wełtawie w marcu 1393 r.Legenda głosi, że kiedy wyłowiono
zwłoki św. Nepomucena, na niebie zapłonęło pięć gwiazd, które stały się
atrybutem Świętego towarzysząc mu od tego czasu w jego wizerunkach.
Ciało Świętego spoczywa w katedrze św. Wita w Pradze.Nawiedzając
kapliczki z wizerunkami św. Jana Nepomucena, nie zapomnijmy poprosić
tego świętego wspomożyciela o ochronę przed wodnym żywiołem.
Najstarszym spośród wizerunków św. Jana Nepomucena jest figura w Borównej.
Ten rzeźbiony w drewnie, polichromowany wizerunek Świętego, spoczywa we
wnęce kapliczki słupowej. Kapliczka, jak i sam świątek pochodzą z
przełomu XVIII i XIX w. Była to fundacja właścicieli dworu w Borównej,
koło którego wraz z budową dworu została prawdopodobnie wystawiona. W
2004 r. kapliczka została przebudowana i nieco przesunięta od drogi, a
sama rzeźba Świętego (na pewien okres czasu skradzionego) przeszła
gruntowną konserwację.
Kapliczka w Borównej na Krasnej Górze przy granicy z
Chronowem. Kapliczka została wykonana w 1910 r. w bocheńskim zakładzie
kamieniarskim Wojciecha Samka. Jest to figura Serca Pana Jezusa stojąca
w grupie okazałych lip. Na jednej ze ścianek cokołu figury umieszczona
jest płaskorzeźba św. Jana Nepomucena. Zamiast krzyża Święty trzyma
gałązkę palmy, gestem zaś drugiej ręki symbolizuje milczenie – tajemnicę
spowiedzi. Napis na bazie kapliczki wskazuje na Jana Cabałę jako jej
fundatora.
Kapliczka w Lipnicy Dolnej, w ciągu drogi z Lipnicy
Murowanej do Tymowej. Kapliczkę, którą stanowi figura krzyża wystawili w
1896 r. Kucowie. Górną kondygnację kapliczki stanowi pełnoplastyczna
Grupa Ukrzyżowania z Chrystusem, Matką Boską Bolesną i Janem
Ewangelistą. Jedną z płycin trzonu kapliczki wypełnia płaskorzeźba św.
Jana Nepomucena, w klasycznym, rzeźbiarskim ujęciu postaci tego
Świętego.
Kapliczka w kształcie
domku (kapliczka domkowa) p.w. św. Jana Nepomucena w Lipnicy Dolnej w
przysiółku Podlesie. Kapliczka w obecnej postaci została wzniesiona w I-szej połowie XIX w. przez Franciszka Kamińskiego w miejscu starszej z
XVII w.. W roku 2006 kapliczka została gruntownie odnowiona, zmieniło
się też jej otoczenie. Św. Jan Nepomucen patronujący kapliczce
prezentowany jest tu w postaci reprodukcji. Obraz wisi w szczycie ściany
frontowej zwróconej ku przepływającemu poniżej potokowi (Piekarski
Potok). Nieopodal kapliczki znajdował się bród w ciągu historycznego
traktu „szlaku węgierskiego”.
 Kapliczka – figura krzyża z wizerunkiem św. Jana
Nepomucena położona jest niezwykle malowniczo. Dziś nieco zapomniana jak
i pola rozciągające się pośród lasów między tymi dwoma miejscowościami
przeistaczające się w ugory i zagajniki. Wzniesiona została w II-giej
połowie XIX w., w pasie starej drogi z Rajbrotu do Lipnicy Murowanej
(stokami Dominicznej Góry), a jej fundatorem był Marian
Kowalik.Wizerunek św. Jana Nepomucena wykonany został na południowej
ściance trzonu kapliczki. Współcześnie płaskorzeźba Świętego jest już
mało czytelna, złuszczenie się wierzchniej warstwy piaskowca starło też
malowidło. O istnieniu tu wizerunku św. Jana Nepomucena informuje
jeszcze (choć też już coraz mniej widoczny) podpis. Ta kapliczka zdobi
pas leśnej drogi biegnącej zboczami Dominicznej Góry z Rajbrotu do
Lipnicy Murowanej.
 Kapliczka, w której jedna z figurek jest
wizerunkiem św. Jana Nepomucena znajduje się w Rajbrocie. Położona jest
nieopodal pasa drogi biegnącej z Rajbrotu do Wojakowej. Jest to jedna z
najstarszych rajbrockich kapliczek, wzniesiona prawdopodobnie w
pierwszej połowie XIX w. według legendy na miejscu starej mogiły
tatarskiego chana. Trzon kapliczki jest już mocno zniszczony jak również
kamienne posążki zajmujące wnęki nastawy. Stosunkowo dobrze prezentuje
się jedynie figurka św. Jana Nepomucena, tu chroniącego pola od wylewów
pobliskiej Uszwicy.
|
| | | |
| |
Menu