Wyławiamy z przeszłości wydarzenia, które miały miejsce w różnych okresach czasu, wspólnie ze współczesnymi im materialnymi śladami i wspólnym dziedzictwem kulturowym stanowią naszą historię.

  Zwiedzając gminę Lipnica Murowana mamy z nimi niejednokrotnie osobisty kontakt. Część z nich odeszła jednak bezpowrotnie z naszej przestrzeni życiowej, a jeszcze niektóre i z naszej pamięci. W trosce o zachowanie zaistniałych niegdyś, a istotnych zdarzeń, a także miejsc – tych świadków historii, współcześni im lipniczanie, a wielokrotnie następne ich pokolenia uczciły je swoistymi znakami.

 Dziś, wyryta na tablicach pamięć o wydarzeniach sprzed lat, jest jakby dodatkowym przewodnikiem w poznawaniu naszej małej ojczyzny, a zwłaszcza jej przeszłości historycznej.

 W niniejszej odsłonie historii, przedstawionych zostało kilkanaście takich miejsc i znaków, dających świadectwo czynów i zdarzeń. Ich wartość tkwi nie tyle w rozmiarach czy formie, ile w przesłaniu, dla którego miejsce to uwiecznionym zostało. Poznając Lipnicę, a zwłaszcza jej przeszłość historyczną, trzeba mieć ją w ciągłej obecności i pamięci.

Pomnik św. Szymona z Lipnicy

Żywy od wieków w modlitwie kult świętego ziomka Szymona uwieczniony został w 1913 r. formą pamięci wyrażoną pomnikiem wzniesionym w Rynku. Był to, jak zapisano w akcie erekcyjnym: „…wynik religijności i narodowych pragnień, by na rynku lipnickim wznieść kamienny pomnik Błogosławionemu Szymonowi, Patronowi Królestwa Polskiego.”

Zaś na postumencie pomnika umieszczono napis:

„Bogu i Ojczyźnie na chwałę, Potomnym na wzór i otuchę, Świętemu Ziomkowi Lipniczanie, 18 VII 1913”.

Pamięć o św. Szymonie z Lipnicy mieści też stojąca obok tablica, jedna z obecnych na ścieżce pamięci wielkiego rodaka.

Pomnik króla Władysława Łokietka

Lipnica nie zapomniała o królu, który pamiętnym aktem z dnia 12 marca 1326 r. nadał Lipnicy prawa miejskie. 27 września 1998 r. w narożniku Rynku został odsłonięty pomnik monarchy przypominający lipniczanom i zwiedzającym Lipnicę turystom o znamiennym dla Lipnicy wydarzeniu. Król trzyma w ręku zwój przywileju lokacyjnego, z którego cytowanych wyimków, doczytać się możemy, iż …Wladislaus Dei gratia rex Poloniae … fideli nostro Conrado sculteto de Lypnycza civitatem de ipsa villa facere locare et cirare uire Theuthonico damus concerdismus et conferimus …

Figura św. Floriana

Na północnej ściance trzonu figury św. Floriana stojącej na tzw. Nowym Mieście w Lipnicy Dolnej, znajduje się intrygujący nieco ryt: „Na pamiątkę założenia rynku tego”. Iż był to rok 1937 wskazuje napis na przeciwległej ściance trzonu: „postawiono Św. Floriana w Roku 1837. Skąd wziął się ów napis i co oznaczał, skoro nie ma tu rynku charakterystycznego dla przestrzeni miasta? W 1828 r. pożar zniszczył w znacznym stopniu zabudowę Lipnicy (74 domy), szczególnie w obszarze Rynku i trudno było wówczas uwierzyć, iż jest jeszcze możliwa odbudowa miasta. Toteż ówczesny właściciel dawnej królewszczyzny Kazimierz Bzowski ofiarował mieszczanom swój grunt pod budowę Nowego Miasta. Jedną z pierzei stanowić miał jego nowy dwór, w przyszłym wymiarze rynku wzniósł też figurę św. Floriana. To właśnie owe wydarzenia upamiętnia ów ryt w piaskowcowym trzonie figury. Mieszczanie lipniccy w parę lat później odbudowali swe miasto, a po planach Bzowskiego pozostała jedynie nazwa i znamienny napis.

Kolumna z krzyżem na Lipczonce

Jest wielce prawdopodobne, iż kolumna z krzyżem na Lipczonce jest pamiątką pochówków ofiar morowego powietrza. Kroniki parafialne w Lipnicy Murowanej przekazują świadectwo masowych zgonów (kilkaset osób) po epidemii dżumy w 1719 r., a mniej więcej kolumna ta pochodzi z tego okresu. Wskazują też na to inne tego typu kolumny stojące między Lipnicą, a Bochnią. Kolumna z metalowym krzyżem na kapitelu upamiętnia przede wszystkim pewien fragment biografii świętego rodaka, Szymona z Lipnicy. W ustnej tradycji zachował się bowiem przekaz mówiący, iż kolumna wzniesiona została w miejscu skąd żegnał się z Lipnicą Szymon udając się na dalsze nauki do Krakowa. Odszedł starym węgierskim traktem, była to droga do świętości. Figura krzyża na Lipczonce jest obecnie jednym z przystanków „Szlaku św. Szymona” wytyczonego w przestrzeni Lipnicy Murowanej w 2007 r. W trakcie remontu figury przeprowadzonego w 2006 r., w jednej z płycin postumentu wykuty został napis: „Po trudzie drogi tu odpoczywał św. Szymon”.

Pomnik przyrody Kamienie Brodzińskiego

Jest to jedyna taka forma pamięci istniejąca w obszarze gminy Lipnica Murowana. Na szczycie wzgórza Paprotna sterczą piaskowcowe ostańce, niezwykła osobliwość przyrody nieożywionej. Dla urodzonego w pobliskiej Królówce, a przebywającego na przełomie XVIII i XIX w. w Lipnicy i Rajbrocie młodocianego Kazimierza, skały wznoszące się na wzgórzu Paprotna były swoistą świątynią dumania. Tu tworzył swoje pierwsze wiersze, tu też rozpamiętywał początkowy okres niewoli narodu.

Myśl uczczenia w takiej formie wielkiego polskiego poety doby romantyzmu, zrodziła się w kręgu działaczy bocheńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Docenili oni związki poety z rodzinną ziemią i rolę jaką odegrał dla świadomości narodowej Brodziński. W 1938 r. skały zostały objęte ochroną prawną w formie rezerwatu przyrody im. Kazimierza Brodzińskiego. Po zmianie ich statusu w 1962 r. stanowią pomnik przyrody nieożywionej i wciąż są o nim trwałą pamiątką.

Szkoła trywialna, obecnie Izba Regionalna

Staraniem dzierżawcy lipnickiego starostwa Jacka Brodzińskiego, władze austriackie utworzyły w 1794 r. w Lipnicy Murowanej szkołę początkowego nauczania, była to tzw. szkoła trywialna. Naukę w takich szkołach prowadzono w dwu stopniowym cyklu nauczania przez okres 3 lat. Zasadniczo językiem wykładowym był język niemiecki. Najsłynniejszym uczniem tej szkoły był Kazimierz Brodziński, późniejszy poeta romantyczny. Szkoła ta nawiązuje w pewnym sensie do szkół istniejących do 1772 r. przy kościołach parafialnych. W Lipnicy taka szkoła istniała już w XV w. Uczęszczał do niej między innymi późniejszy święty Szymon z Lipnicy. Przy budynku znajduje się jeden z przystanków Szlaku św. Szymona, tablica ze stosowną treścią przywołująca do pamięci owe wydarzenia.

Płyta pamięci żołnierzy AK

W 40-tą rocznicę uwięzienia i zesłania do obozów koncentracyjnych żołnierzy AK placówki „Losoś” działających na terenie Lipnic, miejscowe koło tej organizacji uczciło ich pamięć wznosząc im płytę pamięci. Miejsce to upamiętnia zarazem wszystkie ofiary hitleryzmu poległe w walce zbrojnej z okupantem. Na płycie pamięci znajduje się 13 nazwisk wraz z ich stopniami wojskowymi. Listę otwiera gen. Dywizji Ignacy Ledóchowski ps. „Krak” zmarły u progu odzyskania wolności w obozie Dora koło Nordhausen.

Obelisk pamięci na Mulowcu

To jedno z najświeższej daty miejsce pamięci. Ten znak czasu wyznaczający miejsce tragicznej śmierci partyzantów AK poległych tu z rąk niemieckiego okupanta odsłonili 31 V 2008 r. towarzysze walk z okresu II wojny światowej, byli żołnierze podziemnego państwa polskiego. W listopadową noc Niemcy otoczyli pod Kobyłą zabudowania Wawrzyńca Odrońca, gdzie przebywali ówcześnie na kwaterze partyzanci. W spalonym domu śmierć poniosło 2 partyzantów oraz gospodarz Wawrzyniec Ordoniec, kolejnych 3 zastrzelonych zostało w trakcie ucieczki z palącego się domostwa. Na granitowej płycie napisano: Pamięci partyzantów 16 p.p. AK Grupy „Limbicza” poległych 23 XI 1944 w Rajbrocie na Mułowcu z rąk faszystów dywizji SS-Galizien.

Obelisk pamięci na Piekarskiej Górze

W roku 2008 mieszkańcy gminy uczcili po raz drugi pamięć swych ziomków, którzy w mrocznych latach okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej podjęli zbrojną walkę z najeźdźcą. Siły zbrojne Armii Krajowej, którą reprezentowali miejscowi partyzanci, potrzebowały jednakże dowódców, których szeregi mocno przerzedziły sowieckie łagry i niemieckie obozy koncentracyjne. Szkolono więc w głębokiej konspiracji nowe kadry. Taka szkoła, szkoła podchorążych prowadzona przez I bat. „Pszczoła” 12 pp. A.K. Ziemi Bocheńskiej, istniała w głębokich lasach Piekarskiej Góry. Tam to do walki z niemieckim okupantem przygotowywali się mieszkańcy Lipnic i Rajbrotu. 26 czerwca 1944 r. po uroczystej Mszy św. odbyła się promocja żołnierzy na stopnie podoficerskie. W 64 lata później, staraniem miejscowego środowiska kombatanckiego powtórzono tę uroczystość i dokonano odsłonięcia pamiątkowego obelisku w miejscu funkcjonowania żołnierskich zbiórek i szkolenia. Podczas wędrówek po leśnych rubieżach Pogórza Wiśnickiego, warto tu zaglądnąć i oddać hołd bohaterom owych czasów.

Krzyż powstańczy na Piekarskiej Górze

Krzyż jest znakiem pamięci wzniesionym przez uczestników powstania styczniowego. Kilku lipniczan, którzy podążyli do Kongresówki w szeregi powstańcze brało udział w przegranej bitwie pod Miechowem, którą stoczyli powstańcy 17 lutego 1863 r. Ci, którzy nie polegli i nie zostali wzięci do niewoli zdążali pojedynczo lub w małych grupach do swych rodzinnych miejsc. W podzięce za ocalenie i z prośbą o wolną ojczyznę ustawili na wierzchowinie Piekarskiej Góry wznoszącej się nad Lipnicami dębowy krzyż. W parafialnym zaś kościele ówczesny proboszcz ks. Szeliga odprawił uroczyste Te Deum laudamus. Po drewnie, z którego wykonany został krzyż, znać już upływ czasu. Krzyż liczy bowiem blisko 150 lat. Jest już zbutwiały u podstawy i chyli się ku ścianie lasu.

Po południowej stronie Piekarskiej Góry, po iwkowskiej stronie, nad bijącym u jej podnóża źródełkiem, stoi według tradycji drugi z powstańczych krzyży. Na obydwu nie ma pisanego świadectwa intencji ich posadowienia, towarzyszy im ustna tradycja.

Krzyż na cmentarzu cholerycznym

Krzyż, jeden z kilku wcześniej tu obecnych, upamiętnia wielką epidemię cholery z 1847 r. (a raczej czerwonki), która spowodowała śmierć wielu ludzi. Jak podają kroniki parafialne, zmarło wówczas 659 osób. Cmentarz znajduje się w przysiółku Lipnicy Dolnej - Podlesie, na zboczu opadającym ku Uszwicy. Jest to typowy cmentarz epidemiologiczny. Służył również jako miejsce grzebalne ofiar innych epidemii, które wcześniej, jak i później pojawiały się na terenie Lipnic. W 2007 r. lipniccy parafianie ustawili tu nowy krzyż opatrując go tabliczką z napisem: „Tu na tzw. cmentarzu cholerycznym spoczywają ciała ponad 1 100 osób zmarłych w czasie dwóch epidemii w latach 1847 i 1873. Złożyli w Panu całą nadzieję! PS,40,1. 30.03.2007 r.

Figura krzyża na Przedmieściu Górnym

Jeszcze do 2004 r. figura krzyża wznosiła się na ziemnym kopcu usypanym w roku 1873, nim w rok później stanął na nim krzyż. Kurhan degradowany przez czynniki atmosferyczne kurczył się systematycznie, by ostatecznie w trakcie renowacji krzyża zaniknąć.

Mimo, iż napis na postumencie o tym nie wspomina, krzyż jest pamiątką epidemii cholery, jaka w 1873 r. nawiedziła parafię lipnicką i okolice. Zmarło wówczas około 100 osób. W tym to miejscu na łące plebańskiej pochowano zmarłych, tworząc w ten sposób drugi cmentarz epidemiologiczny w Lipnicy. Napis znajdujący się na podstawie krzyża informuje: „1874 r. S. Onufry P. Na cześć i na chwałę Bogu Trójczy Śwęty Jedynemu”. Św. Onufry jest patronem od zarazy.

Tablica pamiątkowa Legionów

Napis na tablicy wmurowanej w ścianę domu nr 6 w zachodniej pierzei Rynku informuje, iż:

W DOMU TYM KWATEROWAŁ SZTAB LEGIONÓW Z JÓZEFEM PIŁSUDSKIM OD 29 XII – 19 I 1915 PO WALKACH POD ŁOWCZÓWKIEM LIPNICZANIE

Wydarzenie to upamiętnione zostało w 80-tą rocznicę przebywania polskiego już wojska w obszarze gminy Lipnica Murowana. Miejscem kwaterunku był też dwór Ledóchowskich, szkoła i domy wiejskie w Lipnicy Górnej, a także Rajbrot, gdzie rozlokowała się kawaleria Beliny Prażmowskiego.

Tablice pamiątkowe w kościele św. Szymona

Pamiątką pierwszej renowacji kościoła św. Szymona, której dokonano w roku 1876, jest niewielka drewniana tabliczka wisząca z tyłu ołtarza głównego

„Ś.P. Aleksander Bzowski* dziedzic Zabawy zostawił legat (darowizna) w kwocie 500 złr. Na rzecz kościółka Ś. Szymona w Lipnicy murow: za któryto legat za staraniem p.p. Szymona Piszczkiewicza óczesnego burmistrza i Przełożonego komitetu kościółka św. Szymona – Anto: Bajorskiego krysp. Kutza i Szymona Polka jako członków komitetowych – odmalowano ów kościółek – studnię odmurowano – posadzkę prawiono – dachem pokryto tudzież i obraz odnowiono w r. 1876. malował Ferdi. Tarczałowicz z Bochni.”

*Aleksander Bzowski był synem Kazimierza Bzowskiego właściciela dóbr lipnickich

Ofiarnością na rzecz świątyni noszącej imię rodaka wykazała się też lipnicka diaspora. Jej to poświęcono tablicę wmurowaną w fasadę kościoła w 1934 r. Przypomina o wkładzie serca i materialnym wsparciu rodaków w dzieło odnowienia świątyni.

„DZIECIOM ZA OCEANEM ZA ICH PRZYWIĄZANIE I OFIARNOŚĆ CZEŚĆ !! 1934 MACIERZ LIPNICA”

Po latach lipniccy parafianie upamiętnili wkład rodaków z Ameryki w renowację tej szczególnej dla Lipnicy świątyni. Po drugiej stronie wejścia wmurowano pamiątkową tablicę im poświęconą.

„KOŚCIÓŁEK TEN PRZEBUDOWANY W LATACH 1964 – 19766 Z OFIARNOŚCI LIPNICZAN W AMERYCE ORAZ WKŁADEM I STARANIEM KS. PRAŁATA FRANCISZKA BARDLA W 50-LECIE JEGO KAPŁAŃSTWA KAMIEŃ TEN PRZEKAZUJĄ POTOMNOŚCI R.P. 1966 WDZIĘCZNI RODACY LIPNICZANIE

Kolejną pamiątką nawiązującą do biografii św. Szymona z Lipnicy jest „źródło św. Szymona”, informuje o tym napis w murze ogrodzenia kościelnego. Dziś wodę tłoczy pompa, lecz dawniej był tu naturalny wypływ wody. Ocembrowaną studzienkę ufundowała lipnicka mieszczka Stawinoska, której św. Szymon polecił we śnie ją wykopać. Od czasów wyleczenia tą wodą fundatorki, woda z tej studni uznawana jest za pomocną w różnych dolegliwościach.

Tablice pamiątkowe na kościele św. Andrzeja

W podstawę wieży kościoła św. Andrzeja, w obrębie której znajduje się główne wejście do świątyni zostały wmurowane dwie tablice upamiętniające dwa istotne dla życia parafii wydarzenia.

Jednym z nich była obecność i modlitwa sług Bożych, prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz kardynała Karola Wojtyły późniejszego Ojca Świętego Jana Pawła II w maju 1976 r.

„ W TEJ ŚWIĄTYNI MODLIŁ SIĘ SŁUGA BOŻY STEFAN KARD. WYSZYŃSKI PRYMAS POLSKI ORAZ KAROL KARD. WOJTYŁA PAPIEŻ JAN PAWEŁ II W CZASIE UROCZYSTOŚCI POBEATYFIKACYJNYCH KU CZCI BŁ. MARII TERESY LEDÓCHOWSKIEJ DNIA 16.05.1976

Druga z tablic nawiązuje do Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa, Roku 2000, kiedy to lipnicki kościół parafialny p.w. św. Andrzeja Ap. wyznaczony został na kościół jubileuszowego pielgrzymowania.

Tablica pamięci wójta St. Piotrowskiego na kaplicy grobowej na „Starym” cmentarzu

Jest to osobista pamiątka członka rodziny Piotrowskich, który w 25-tą rocznicę śmierci byłego wójta Lipnicy Murowanej tę tablicę ufundował. Stanisław Piotrowski pełnił urząd wójta gminy Lipnica Murowana od 1935 r. do września 1939 r. oraz od lipca 1942 do lutego 1945 r. Był dobrym gospodarzem i administratorem tego lokalnego terytorium, swej rodzinnej miejscowości, którą szczerze pokochał poświęcił kilka prac historycznych (m.in. „Cechy lipnickie” 1955 r.). Treść tablicy pamiątkowej: „PAMIĘCI STANISŁAWA PIOTROWSKIEGO WÓJTA GMINY LIPNICA MUROWANA W LATACH 1935 – 1939 i 1942 – 1945 WIELKIEGO PATRIOTY ZIEMI LIPNICKIEJ W 25 ROCZNICĘ ŚMIERCI

FUNDATOR JÓZEF POLEK 18.07.1945

Tablica na Domu Ludowym w Lipnicy Górnej

Dom Ludowy w Lipnicy Górnej został wzniesiony w roku 1939. Stanowił wówczas pierwszą i jedyną placówkę kultury we wsi. Budynek wzniesiony został siłami miejscowego społeczeństwa. Każdy bowiem z mieszkańców wsi opodatkował się na ten cel. Świadczono też materiały budowlane i robociznę, budowę wsparło też grono rodaków z Ameryki. W 1962 dokonano remontu i rozbudowy Domu Ludowego, wówczas to wmurowano w ścianę budynku marmurową tablicę upamiętniającą czyn mieszkańców wsi.

„T.P. RODAKOM Z KLUBU LIPNICY GÓRNEJ W AMERYCE ORAZ CZŁONKOM HONOROWYM LIPNICY GÓRNEJ KTÓRZY PRZYCZYNILI SIĘ OFIARNOŚCIĄ LUB PRACĄ W BUDOWIE TEGO „DOMU LUDOWEGO” SKŁADAJĄ GORĄCE PODZIĘKOWANIE I CZEŚĆ RODACY LIPNICA GÓRNA 8 IX 1962

Tablica Małopolskiego Szlaku Literackiego

Ideą oznakowania takiego szlaku było upamiętnienie wielkich polskich pisarzy, poetów, którzy żyjąc w określonych środowiskach czerpali z nich swój potencjał twórczy rozsławiając zarazem strony, w których przyszło im żyć, a nieraz i tworzyć. Pod Izbą Regionalną, która była niegdyś budynkiem szkoły znalazła swe miejsce tablica wspominająca poetę, Kazimierza Brodzińskiego, który przez 10 lat swej młodości mieszkał w Lipnicy i też w Rajbrocie i uczęszczał właśnie do tej szkoły. Tablica ta akcentuje terytorialne związki poety z naszą ziemią.