Cmentarz wojenny nr 300 w Rajbrocie-Kobyle to jedno z ważniejszych miejsc pamięci związanych z działaniami militarnymi I wojny światowej na terenie Małopolski. Spoczywają tu żołnierze armii rosyjskiej, austro-węgierskiej oraz niemieckiej, polegli podczas ciężkich walk prowadzonych w dniach 7–12 grudnia 1914 roku. Obiekt stanowi materialne świadectwo dramatycznych wydarzeń sprzed ponad stu lat i jest istotnym elementem lokalnego oraz narodowego dziedzictwa historycznego.

Ze względu na zaawansowany stopień degradacji, dalsze pozostawienie cmentarza bez interwencji konserwatorskiej groziło nieodwracalnym zniszczeniem jego substancji zabytkowej. Cały obiekt wpisany jest do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków, a prowadzenie prac odbywa się na podstawie pozwolenia Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Dofinansowanie i zakres projektu

Zadanie pn. „Remont cmentarza wojennego nr 300 – Rajbrot-Kobyła” realizowane jest w ramach rządowego programu „Groby i cmentarze wojenne w kraju – prace remontowe, badawcze, edukacyjne 2025”, finansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków Wojewody Małopolskiego na podstawie porozumienia w sprawie powierzenia zadania należącego do zakresu administracji rządowej, dotyczącego utrzymania grobów i cmentarzy wojennych znajdujących się na terenie Gminy Lipnica Murowana.

Projekt uzyskał dofinansowanie w wysokości:

  • 300 000,00 zł ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
  • 100 000,00 zł z budżetu Wojewody Małopolskiego.

Podpisanie umowy o dofinansowanie nastąpiło 13 czerwca 2025 roku.

Ochrona tożsamości narodowej i pamięci historycznej

Cmentarze wojenne są szczególnym typem zabytków – łączą funkcję miejsca pochówku, pomnika historii oraz przestrzeni refleksji. Ich ochrona ma kluczowe znaczenie dla zachowania pamięci o wydarzeniach, które współtworzyły współczesną Europę i wpłynęły na losy lokalnych społeczności.

Celem prowadzonych prac konserwatorskich jest zahamowanie procesów niszczenia, likwidacja głównych przyczyn degradacji oraz przywrócenie pierwotnych walorów estetycznych i historycznych cmentarza. Działania te umożliwią dalsze pełnienie przez obiekt funkcji edukacyjnej, kulturowej i społecznej.

Zakres prowadzonych i planowanych prac

Zakres prac, który będzie realizowany jest kontynuacją rozpoczętych w ubiegłym roku prac konserwatorskich na tym cmentarzu. W ramach już realizowanego etapu, prowadzone są prace konserwatorskie obejmujące m.in.: konserwacja kamiennego muru ogrodzeniowego wraz ze ścianą pomnikową i ławeczką, konserwacja betonowych nakryw muru, konserwacja marmurowej płyty z inskrypcjami.

W kolejnym etapie zaplanowano kompleksowe prace konserwatorskie i renowacyjne obejmujące: konserwację i restaurację elementów metalowych, w tym żeliwnych krzyży oraz stalowych zawiasów i okuć bramy wejściowej, renowację tabliczek emaliowanych z danymi poległych (a w uzasadnionych przypadkach ich wymianę), wymianę elementów drewnianych wystroju cmentarza, w tym kantówek ogrodzeniowych oraz dwuskrzydłowej bramki, prace ziemne polegające na odtworzeniu brakujących nagrobków i odsłonięciu betonowych cokołów, prace przy zieleni, obejmujące pielęgnację starodrzewia, usunięcie samosiewów, plantowanie terenu oraz wysianie trawy.

Społeczny i edukacyjny wymiar inwestycji

Odbiorcami zadania są osoby w każdym wieku – zarówno mieszkańcy regionu, jak i wszyscy zainteresowani historią I wojny światowej oraz turystyką historyczną. Remont cmentarza wojennego w Rajbrocie-Kobyle nie tylko poprawi jego stan techniczny, lecz także stworzy przestrzeń sprzyjającą edukacji, refleksji i budowaniu dialogu międzypokoleniowego.

Odnowiony cmentarz stanie się ważnym punktem na mapie lokalnych miejsc pamięci oraz elementem szerszego szlaku turystyki historycznej, przypominając o tragicznych wydarzeniach sprzed ponad wieku i o potrzebie troski o wspólne dziedzictwo kulturowe.